زنوزق

                                          روستای زنوزق

موقعیت جغرافیایی

روستاي زنوزق از نظر تقسيمات کشوري مرکز دهستان بوده که در فاصله 5/1 کيلومتري شهر زنوز قرار گرفته و6 روستاي اين دهستان را شامل ميگرد . اين روستا از نظر وضعيت طبيعي روستاي کوهستاني بوده وازشرق به کوههاي سلطان سنجر، از غرب به روستاي درق و از جنوب غرب به شهر زنوز محدود مي شود و شمال آن را ناهمواريهاي اطراف روستا فرا گرفته است .ارتفاع آن از سطح دريا حدود 1700 متر مي باشد و منطقه در 45 درجه و49 دقيقه طول شرقي و38 درجه و 45 دقيقه عرض شمالي قرار دارد .

 اقلیم

زنوزق از نظرآب و هوايي جزو مناطق سردسير ايران محسوب مي شود که داراي زمستانهاي سرد طولاني و بهار و پاييز نسبتا" سرد و تابستانهاي معتدل مي باشد .حدود 6 ماه از سال يخبندان است . متوسط ميزان بارندگي ساليانه حدود 9/397 ميلي متر است .فروردين ماه با 5/67 ميلي متر بيشترين و مرداد ماه با 6/4 ميلي متر کمترين ميزان بارندگي را دارند .ميانگين دماي ساليانه 7/12 درجه سانتي گراد مي باشد.

 توپوگرافي

شكل روستا بصورت كوهپايه اي بوده و خانه ها بصورت پلكاني در كنار هم قرار گرفته اند و بافت روستا يك بافت كاملا" متراكمي مي باشد كه اين فرم روستا را مي توان دليلي بر امنيت و دوري از خطرات منطقه در شكل گيري روستا نام برد.

منابع تامين آب آشاميدني و کشاورزي روستا

اب اشاميدني روستا از سه چشمه تامين مي شود که به يک منبع زميني 200 متر مکعبي هدايت گرديده وتوسط لوله کشي به داخل خانه ها مي رسد و بطور ميانگين هر روز 4 ساعت قابل مصرف است.

اراضي کشاورزي روستا نيز از چشمه کلستيرکه داراي آب دائمي است و چند چشمه کوچک که هر کدام چند قطعه محدود از اراضي را آبياري مي کنند ، تامين مي شود .

 تعيين محدوده محلات و بررسي نطفه ها و مراکز محله

بطور کلي تفاوت عمده اي بين محلات شهري و روستايي وجود دارد و در محلات روستايي، مرکز محله و عناصر محله اي کمرنگتر ميباشند. در روستاي زنوزق چهار محله وجود دارد که به شرح زير است:

1) محله بدير: اين محله به سطح 45411متر مربع از شمال شرقي به محله سيدي و ازشمال غربي به محله آقابابا محدود مي گردد. محله بدير از غرب به گورستان روستا و از قسمت جنوب به باغات و زمينهاي زراعي محدود مي گردد.

2) محله آقابابا: محله آقابابا ازشمال به ارتفاعات روستا که در قسمتي از اين ارتفاعات نيز باغات وجود دارد محدود است. در قسمت شرقي و جنوبي اين محله محلات سيدي و بدير قرار دارند و در سطوح پايين دست به گورستان روستا محدود مي گردد سطح اين محله 50160متر مربع ميباشد.

3) محله سيدي: از شمال به محله آقابابا وازجهت شرقي به محله بديرو قسمت نوسازمحله کده لر محدود مي باشد. سطح محله سيدي 80855مترمربع مي باشد.

 4) محله کوده لر : اين محله را مي توان گفت که قسمت نوساز روستا بوده و در فاصله اي از هسته اوليه ي روستا قرار گرفته و سطح 1/99630 مترمربع را به خود اختصاص داده است.

 جمعیت

بر اساس آمار خانه بهداشت روستاي زنوزق از 2010 نفر جمعيت روستا 1043نفر مرد و 967نفر را زنان روستا تشكيل مي دهند در نتيجه نسبت جنسي در اين روستا 8/107مي باشد يعني در مقابل هر 100زن حدود8/107مرد موجود مي باشد .

ساختار سني :                     

1- تعداد جمعيت 20ساله و پايينش 863نفر بوده كه 9/42%از كل جمعيت را به خود اختصاص داده است.

2- شمار افراد كمتر از 40 ساله 1469نفر بوده كه08/73%جمعيت را شامل مي گردد.

 مهاجرت

برطبق نمونه برداري که در سال 1385از يکصد خانوار در روستا انجام شد(با همکاری آقایان: امین پروری و حامد اشتری) حرکات جمعيتي را اينگونه ميتوان تحليل کرد :

تعداد کل مهاجرين که در 10 سال گذشته از يکصد خانوار نمونه گيري شده روستا را ترک کرده اند 100 نفر بوده است. که 60 نفر آن را مردان و 40 نفر آن را زنان تشکيل مي دهند، که نشان مي دهد 60% مهاجران مردان هستند که حدود 59 درصد آنها صرفاً به خاطر پيدا کردن کار مهاجرت کرده اند و زنان که 40% مهاجران را تشکيل مي دهند تقريباَ 100 درصد آنها به خاطر ازدواج روستا را ترک کرده اند. از اين ميان تنها 3 نفر به خاطر سکونت در شهر و دسترسي به خدمات رفاهي در سطح بالا مهاجرت کرده اند. بقيه هم به علت عوامل فرهنگي، تحصيل و غيره مهاجرت نموده اند. بنابراين عامل اقتصادي در اين روستا مانند اعلب مناطق ديگر بيشترين سهم را در علل مهجرت داشته است. از ميان مردان 26 نفر آنها هنگام مهاجرت مجرد بوده اند که اغلب به خاطر کار و تحصيل مهاجرت کرده اند. از ميان 100 نفر مهاجر آنها 15 نفر از آنها داراي مهارت خاصي بوده اند اغلب نجاري و مبل سازي.

ميانگين سن مهاجرين هنگام ترک روستا 20 سال است که بيانگر اين است که جوانان که نيروي فعال و مولد اقتصادي هستند روستا را ترک کرده اند و آنچه باقي مانده است سالخوردگان، خردسالان و زنان غير فعال هستند که اين وضعيت يعني عدم توليد و عدم تشکيل سرمايه خودبه خود بيکاري را تشديد مي کند.

ميانگين سن مهاجرين مرد هنگام ترک روستا 75/22 بوده ولي اين ميزان براي مهاجرين زن حدود 17 سال است که تقريباً 100 درصد آنها ازدواج کرده و به تبعيت از همسرشان مهاجرت کرده اند.

مهاجرت نخبه گزين است چرا که همه ي مهاجران نمي توانند در زندگي شهري جذب شوند و خود را با آن وفق دهند. لذا اکثر مهاجران با سواد بوده اند که 40% آنها داراي مدرک ديپلم و 8% آنها داراي تحصيلات عالي بوده اند.

عواملي که باعث مهاجرت روستائيان شده است عبارتند از :

الف) عوامل طبيعي : وقوع حوادث غير منتظره طبيعي مثل سيل، زلزله، خشک سالي و قحطي.

ب ) عوامل اجتماعي : تحمل ناپذير بودن نظام اجتماعي سنتي روستا به ويژه براي جوانان.

ج ) عوامل جمعيتي : رشد سريع جمعيت روستايي غير متناسب با شرايط اشتغال و امکانات زراعي.

د ) عوامل فرهنگي : ارتباط خويشاوندي ساکنان شهر و روستا  و جاذبه هاي فرهنگي و فکري در شهر.

هـ ) عوامل ارتباطي : جاذبه ي رسانه هاي گروهي، سيستم حمل ونقل و مراکز فرهنگي شهر.

و ) عوامل سياسي : شامل برخي برنامه هاي دولتي مثل جنگ، سدّسازي و ...

از بين عوامل ذکر شده در روستاي زنوزق عوامل زير صدق مي کند :

الف) از ميان عوامل طبيعي خشک سالي باعث شده عده اي زمينهاي خود را فروخته و به شهر مهاجرت کنند.  ب) عوامل اجتماعي نيز براي جوانان مطرح بوده است.  ج) عوامل جمعيتي و عدم تناسب جمعيت و منابع از عوامل اصلي مهجرت در اين روستا است.  د) عوامل فرهنگي نيز تا حدودي دخيل بوده است که اغلب براي افراد تحصيل کرده مطرح است.  هـ) عوامل ارتباطي که يکي از عوامل تسريع مهاجرت بوده است.  و) از بين عوامل سياسي احداث سد زنوز بر روي اراضي کشاورزي روستار زنوزق باعث مهجرت عده اي شد که يا از طريق فروش زمينهاي خود به سد يا از طريق شاغل شدن آنها در جريان احداث سدّ به درآمدي رسيدند که توانايي مهاجرت يافتند. به طور کلي تلفيقي از عوامل فوق در مهاجرت اهالي روستاي زنوزق مؤثر بوده است. اما عوامل مادر و اصلي مهاجرت عامل اقتصادي است که منشأ اصلي آن نيز بالا بودن ميزان رشد جمعيت و مازاد نيروي فعال اقتصادي است.

امکانات آموزشی

روستاي زنوزق با داشتن مدرسه ابتدائي دخترانه و پسرانه همچنين مدرسه راهنمايي دخترانه و پسرانه که به صورت دو شيفتي اداره مي شوند، و نيز دبيرستان دخترانه(که در حال حاضر به علت پایین بودن آستانه ی جمعیتی دهستان بلا استفاده مانده است)، فاقد دبيرستان پسرانه مي باشد. در حال حاضر به علت کم بودن جمعيت دانش آموزان دبيرستاني پسر اين دانش آموزان براي تحصيل به دبيرستان شهر زنوز مي روند عده ي اندکي هم جهت تحصيل در مدارس نمونه دولتي با رشته هاي فني و حرفه اي به شهر مرند مراجعه مي کنند.

لازم به ذکر است هر ساله در مقطع راهنمايي حدود 25-15 نفر از روستاي درق به روستاي زنوزق مي آيند.

جمعيت فعال و غير فعال اقتصادي

براساس آمار خانه بهداشت سال 1385 در روستاي زنوزق از 1628 نفر جمعيت 10 ساله و بالاتر حدود 753 نفر يعني 46% از نظر اقتصادي فعال هستند.

تحليل نتايج نمونه برداري کل جمعيت نمونه گيري شده (جامعه آماري) از 488 نفر جامعه ي اماري افراد بالاي 10 سال 434 نفر يعني 9/88% را افراد فعال اقتصادي تشکيل مي دهند. جمعيت فعال اقتصادي آن مشتمل بر 46 نفر بيکار در جستجوي کار و 103 نفر شاغل همچنين جمعيت غيرفعال اقتصادي آن را 139 نفر محصّل و 123 نفر خانه دار تشکيل مي دهند.

جدول شاغلين :

از تعداد 103 نفر شاغلين 22 نفر آنها داراي دو شغل هستند که فروشندگاني که به کارهاي کشاورزي و کارگري مي پردازند يا کشاورزاني که به خاطر کوتاه بودن دوره ي کار کشاورزي به کارگري و واسطه گري مي پردازند، را شامل مي شود. 68 (66%) نفر از شاغلين در خود روستا کار مي کنند 14 نفر، 5/13% در شهر زنوز که اکثراً کارگرند يا در حمل ونقل بار و مسافر مشغول اند و 7 نفر در شهر مرند 7/6% در حمل ونقل و فروشندگي مشغول به کارند.

منبع :

پروری، توحید، « ارزیابی طرح هادی روستای زنوزق »، استاد راهنما: دکتر میرستار صدر موسوی، گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده ی علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه تبریز، 1386-1385(منتشر نشده).